नवी दिल्ली / मुंबई ९ एप्रिल प्रतिनिधी माधव वाघमारे
जागतिक स्तरावर, विशेषतः मध्यपूर्वेतील तणावाच्या वातावरणामुळे कच्च्या तेलाच्या आणि गॅसच्या पुरवठ्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात होती. मात्र, भारतासाठी दिलासादायक चित्र आहे. ‘ग्रीन आशा’ (Green Asha) आणि ‘ग्रीन सांघवी’ (Green Sangvi) यांसारखी महाकाय जहाजे हजारो मेट्रिक टन एलपीजी घेऊन सुरक्षितपणे भारतीय बंदरांवर पोहोचली आहेत. यामुळे देशातील घरगुती गॅसचा पुरवठा विस्कळीत होणार नसल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
प्रमुख जहाजे आणि त्यांची क्षमता
झी बिझनेसने दिलेल्या माहितीनुसार, अनेक महत्त्वाची जहाजे सध्या भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत:
- ग्रीन आशा (Green Asha): हे जहाज सुमारे १५,००० मेट्रिक टन एलपीजी घेऊन मुंबई पोर्टवर यशस्वीरीत्या पोहोचले आहे.
- ग्रीन सांघवी (Green Sangvi): हे जहाज जवळपास ४६,००० मेट्रिक टन एलपीजीचा साठा घेऊन भारताकडे येत आहे.
- इतर जहाजे: अलीकडेच ‘शिवालिक’ आणि ‘नंदा देवी’ यांसारखी मोठी जहाजे देखील गॅस साठा घेऊन भारतात दाखल झाली आहेत.
स्ट्रेट ऑफ होर्मुजचे महत्त्व आणि आव्हान
स्ट्रेट ऑफ होर्मुज हा जगातील सर्वात संवेदनशील सागरी मार्ग मानला जातो. युद्धाच्या भीतीमुळे या मार्गावरून वाहतूक करणे जोखमीचे असते, परंतु भारतीय जहाजांनी हा मार्ग यशस्वीरीत्या पार केला आहे. कतार आणि इतर आखाती देशांतून येणारा बहुतांश गॅस पुरवठा याच मार्गावरून होतो.
तांत्रिक सुरक्षा आणि भारतीय खलाशांचे शौर्य
एलपीजीची वाहतूक करणे हे अत्यंत तांत्रिक आणि जोखमीचे काम असते. या जहाजांची काही वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
- रेफ्रिजरेटेड यंत्रणा: गॅस सुरक्षित ठेवण्यासाठी ही जहाजे अत्यंत उच्च दाब आणि अतिशय कमी तापमानावर (Refrigerated) काम करतात.
- IMO नियम: ही सर्व जहाजे ‘इंटरनेशनल मैरीटाइम ऑर्गनाइजेशन’च्या (IMO) कडक सुरक्षा मानकांनुसार चालवली जातात.
- कुशल भारतीय खलाशी: या जहाजांवर विशेष प्रशिक्षण घेतलेले भारतीय नाविक कार्यरत आहेत. अत्यंत कठीण आणि तणावाच्या परिस्थितीतही हे नाविक संयमाने जहाज हाताळून भारताची इंधन गरज पूर्ण करत आहेत.
थोडक्यात सांगायचे तर: जागतिक आव्हाने असूनही, भारताची एलपीजी पुरवठा साखळी मजबूत आहे. ‘जग वसंत’ सारखी इतर प्रमुख जहाजे देखील पाइपलाइनमध्ये असून, आगामी काळात गॅसची टंचाई भासणार नाही याची ग्वाही या घडामोडींतून मिळत आहे.
